ศาลในภูมิภาคอาเซียนมีบทบาทในการกำหนดทิศทางอนาคตของการอนุญาโตตุลาการระหว่างประเทศอย่างไร ?

การเสวนาช่วงที่หนึ่งของงาน ASEAN Arbitration Day 2026 ซึ่งดำเนินรายการโดยผู้ช่วยศาสตราจารย์ Andre C. Palacios ได้รับเกียรติจากผู้พิพากษาและผู้ประกอบวิชาชีพด้านอนุญาโตตุลาการผู้ทรงคุณวุฒิจากประเทศต่าง ๆ ในภูมิภาคร่วมเป็นวิทยากร ประกอบด้วย The Right Honourable Datuk Seri Abu Bakar bin Jais ประธานศาลอุทธรณ์แห่งประเทศมาเลเซีย Mr. Devathas Satianathan หุ้นส่วนสำนักงานกฎหมาย Rajah & Tann Singapore LLP ประเทศสิงคโปร์ นางสาวกมลชนก กฐินะสมิต ผู้พิพากษาศาลชั้นต้นประจำสำนักประธานศาลฎีกาและผู้อำนวยการบริหารสถาบันอนุญาโตตุลาการ (TAI) และ Dr. Nguyen Thi Thu Trang หุ้นส่วนสำนักงานกฎหมาย Dzungsrt & Associates LLC ประเทศเวียดนาม โดยวิทยากรได้ร่วมกันวิเคราะห์แนวคำวินิจฉัยของศาลและพัฒนาการทางกฎหมายล่าสุดเกี่ยวกับการบังคับตามและการเพิกถอนคำชี้ขาดของอนุญาโตตุลาการในภูมิภาคอาเซียน

สาระสำคัญของการเสวนาในช่วงนี้ คือ แนวโน้มของศาลในภูมิภาคอาเซียนที่ยึดถือหลักการจำกัดบทบาทของศาลเพื่อสนับสนุนการอนุญาโตตุลาการ (pro-arbitration judicial restraint) อย่างชัดเจนยิ่งขึ้น กล่าวคือ ศาลให้ความเคารพต่อหลักความอิสระแห่งเจตนาของคู่พิพาท (party autonomy) และจำกัดการแทรกแซงกระบวนการอนุญาโตตุลาการไว้เฉพาะเหตุตามที่กฎหมายว่าด้วยอนุญาโตตุลาการบัญญัติไว้เท่านั้น อันเป็นการเสริมสร้างความเป็นที่สุดและประสิทธิผลของคำชี้ขาดของอนุญาโตตุลาการ

นอกจากนี้ วิทยากรยังได้อภิปรายประเด็นข้อกฎหมายที่สำคัญอีกหลายประการ ดังนี้

• การตีความหลักความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน (public policy) อย่างเคร่งครัดและคาดหมายได้ โดยเน้นย้ำว่าเหตุดังกล่าวพึงสงวนไว้เฉพาะกรณีที่กระทบต่อหลักกฎหมายอันเป็นรากฐานสำคัญเท่านั้น มิใช่ใช้เป็นช่องทางในการรื้อฟื้นเนื้อหาแห่งคำชี้ขาดของอนุญาโตตุลาการขึ้นวินิจฉัยใหม่
• ประเด็นที่เกิดขึ้นใหม่เกี่ยวกับการฟ้องคดีเพื่อขอให้ศาลมีคำพิพากษาว่าคำชี้ขาดไม่อาจบังคับได้ (non-enforcement lawsuits) ซึ่งวิทยากรมีข้อสังเกตว่า การฟ้องคดีในลักษณะดังกล่าวโดยหลักแล้วต้องมีบทบัญญัติแห่งกฎหมายรองรับอย่างชัดแจ้ง
• ความจำเป็นในการปรับปรุงกฎหมายว่าด้วยอนุญาโตตุลาการให้ทันสมัย โดยรับรองให้การติดต่อสื่อสารทางอิเล็กทรอนิกส์มีผลเป็นการทำสัญญาอนุญาโตตุลาการเป็นหนังสือตามที่กฎหมายกำหนด

แม้ประเทศในภูมิภาคอาเซียนจะมีระบบกฎหมายที่แตกต่างกัน แต่การเสวนาครั้งนี้สะท้อนให้เห็นถึงเป้าหมายร่วมกันของภูมิภาค ได้แก่ การเสริมสร้างความแน่นอนทางกฎหมาย การส่งเสริมความเป็นเอกภาพของแนวทางการวินิจฉัย และการยกระดับความเชื่อมั่นต่ออาเซียนในฐานะจุดหมายปลายทางที่